Wie betaalt Facebook?

“Er zal altijd een gratis versie blijven.” De oplettende luisteraar hoort de oprichter van Facebook iets nieuws zeggen wanneer hij zich in april 2018 in de Amerikaanse Senaat probeert te verantwoorden voor het datalek van miljoenen gebruikers. Een gratis versie. Komt er dan ook een betaalde versie van het sociale netwerk? Wat krijg je daarvoor terug? Een maand later vragen Europarlementariërs erop door. Zuckerberg geeft niets prijs. Dan doen wij het maar. Drie mogelijke verdienmodellen:

Door Bram van Montfoort

De adverteerders

Voor de twee miljard gebruikers van Facebook is het platform gratis. Dat geldt nadrukkelijk niet voor adverteerders, of het nu kledingmerken of politieke partijen zijn. Zij kunnen dankzij de schat aan gebruikersdata heel gericht hun doelgroep kiezen (nog veel gerichter dan bij Google). Ze betaalden het bedrijf in 2017 maar liefst 34 miljard euro aan advertentiegelden, een stijging van 50% ten opzichte van het jaar ervoor.

‘Data vormen het nieuwe goud’

Waarom zou je zo’n razend succesvol verdienmodel willen veranderen? Omdat een aantal mensen zich zorgen maakt over hun privacy? Omdat Arjen Lubach oproept met het medium te stoppen? Vooralsnog lijkt de massa zich er niet zoveel van aan te trekken. We blijven massaal op Facebook.

Meer dreiging gaat uit van de nieuwe Europese privacywet (AVG). Volgens de Oostenrijkse activist Max Schrems overtreedt Facebook deze wet omdat het gebruikers niet de optie geeft om hun data alleen met vrienden te delen (en niet met adverteerders). Hij heeft een rechtszaak aangespannen die mogelijk resulteert in een miljardenboete.

De gebruikers

Wat nu als gebruikers zelf voor Facebook zouden betalen? Als gedachte-experiment is het al vaker in de media voorbijgekomen, maar voor het eerst sluit ook Zuckerberg het niet meer uit.

Voordelen zijn er genoeg: je hebt minder last van reclames of politieke beïnvloeding en idealiter ook meer controle over je tijdlijn. Nu proberen algoritmes je nog zo lang mogelijk door je nieuwsfeed te laten scrollen zodat je uiteindelijk meer advertenties te zien krijgt.

Wat gaat dat kosten? Als je van het huidige advertentiebudget uitgaat nog geen 2 euro per maand voor de gemiddelde Europeaan. Een Amerikaan zou al gauw het drievoudige kwijt zijn.

Zijn we bereid om dat te betalen? WhatsApp kostte ook geld. Net zoals Netflix of Spotify nu. Het Amerikaanse techblog Recode liet een onderzoek uitvoeren waaruit bleek dat ongeveer een kwart van de deelnemers wel bereid zou zijn om een paar dollar te betalen. Toch is het niet waarschijnlijk dat Facebook snel met een betaalde functie komt: de vertrekkende (privacybewuste) gebruikers vormen vaak een interessante doelgroep, abonnementsgeld kun je niet zo snel laten stijgen als advertentie-inkomsten en met minder data kun je ook minder effectief de overgebleven advertenties aanbieden.

Facebook zelf

Techpionier Jaron Lanier draait het helemaal om in zijn boek ‘Who owns the Future?’. Hij stelt dat juist wij als ‘producenten’ van data voor onder meer Facebook, Google en Apple betaald zouden moeten worden. Zij profiteren immers van alle informatie die we (on)bewust achterlaten.

Techpionier Jaron Lanier stelt dat juist wij als ‘dataproducenten’ betaald zouden moeten worden’

Een bizarre gedachte? Niet helemaal. Bedrijven als Facebook, Uber of Amazon zijn veel meer waard dan alleen de huidige inkomsten rechtvaardigen. Ook investeerders zien het enorme potentieel van alle data die deze bedrijven van gebruikers verzamelen.

Data vormen het nieuwe goud. De toepassingen zijn oneindig. De likes, reviews en reacties die je vandaag op Facebook achterlaat, helpen morgen kunstmatige intelligentie om de mensheid beter te begrijpen.

In Amsterdam zijn de eerste Lanier-volgelingen al opgestaan: ‘Wij produceren data en laten ons afschepen met spiegeltjes en kraaltjes’ aldus Europarlementariër Paul Tang (PvdA) mede-oprichter van de kersverse Datavakbond. De organisatie wenst met internetgrootmachten als Google of Facebook in gesprek te gaan over een eerlijker beloning van ‘dataproducenten’. Willen ze dat niet? Dan volgen er acties.

Gastredacteur Bram van Montfoort is een autoriteit op het gebied van sociale media. Hij adviseert, geeft lezingen en schrijft (als ghostwriter) over het onderwerp. Zes jaar terug leefde hij een jaar lang zonder internet of zelfs maar een mobiele telefoon.