Zwolle werkt aan de weg als 3D-kunststad

Foto: Bill Hunt

Voeg maar een naampje toe aan de lijst met hipste kunststeden van Europa: Zwolle. Zwolle? Ja, Zwolle. Deze zomer is de openbare ruimte van de Overijsselse hoofdstad het toneel van een kunstproject waar zelfs Londen, Berlijn, Parijs en Amsterdam jaloers op zijn.

Ambtenaren van de ingeslapen gemeente slaagden erin om enkele van de grootste 3D-kunstenaars ter wereld te contracteren voor een tiental dynamische schilderijen op de Zwolse trottoirs. Behalve bekende ‘gapende gaten’ en ‘steile ravijnen’ kleuren ook de inwoners in 3D de wegen van de provinciestad. Begin juni leverden de kunstenaars hun werk op. Als het deze zomer niet al te hard regent, moet de street art tot 1 september te zien zijn. Dan gaan gemeentereinigers aan de slag om alle verf van het voetpad te verwijderen en de stad in oude staat terug te brengen. Het kan tenslotte ook niet altijd feest zijn in Zwolle.

Mondriaan inspiratie voor Lego

Die eindeloze weekeinden die we in bed of op de bank besteden met het kijken van series zijn eigenlijk heel zinvol. We steken er namelijk heel wat van op. Voor de serie The Toys that Made Us kreeg videokanaal Netflix toegang tot de ontwerpstudio van de Deense speelgoedfabrikant Lego.

Zo blijkt dat oprichter Ole Kirk Christiansen zich voor de kleuren van zijn bouwsteentjes liet inspireren door niemand minder dan de Nederlandse kunstenaar Piet Mondriaan. “De simpelheid van zijn gebruikte kleuren  – vooral zwart, blauw, geel en rood – prikkelt de fantasie van kinderen”, aldus een archiefmedewerker van Lego in het uitzonderlijke portret over het wereldberoemde bedrijf. Christiansen begon in 1932 met de verkoop van houten speelgoed. Pas vijftien jaar later, toen plasticmachines in Denemarken voor de industrie beschikbaar werden, bedacht de speelgoedfabrikant zijn beroemde bouwstenen. Anders dan het meeste andere speelgoed dat juist afwijkende kleurtinten gebruikte, koos Christiansen voor de basiskleuren van Mondriaan.

Ruim toch eens op, die kunstschatten!

Dan heb je zo’n doosje met aardewerk in de berging staan of een volledig verpieterd schilderij waar je eigenlijk niets mee hebt, maar wat mogelijk misschien toch nog best wat opbrengt op een veiling. Maar vergeet je lange tijd om er door een expert naar te laten kijken. Tot die éne dag. Verhalen van ‘opgedoken kunstschatten’ zijn van alle tijden en vormen de grootste inspiratiebron voor feelgood-shows als het ‘Britse Antiques Road Show’ en onze polderversie ‘Tussen Kunst en Kitsch’. Het zou ons toch alerter moeten maken op wat we eigenlijk allemaal aan topstukken bewaren tussen onze oude rommel.

Dit voorjaar was het weer eens raak bij onze verre Zuiderburen. Een Franse familie besloot om de bezem door hun opslag te halen en stuitte op een zeer zeldzame Chinese vaas uit de Qianlong-periode (18e eeuw). Londense deskundigen schatten de waarde op een half miljoen euro. In juni werd het stukje aardewerk aan een Chinese verzamelaar verkocht voor bijna 30 keer die prijs: 14,2 miljoen euro.

Chinees porselein mag dan niet écht populair meer zijn in Europa, in China daarentegen, waar vooral rijk geworden ondernemers naarstig op zoek zijn naar historische objecten uit eigen land, wordt er nog grif geld voor betaald. Ook Chinees antiek meubilair en juwelen uit voorbije tijden doen het goed op de lokale markt. Al neemt, bij stijgende prijzen, ook het aantal vervalsingen snel toe.

Groene schoen moet ‘footprint’ sportindustrie verkleinen

Wat tot voor kort een ‘maatschappelijk verantwoorde onderneming’ heette, en eerder een ‘goed werkgever’, wil tegenwoordig vooral als ‘groen’ te boek staan. Bedrijven doen er alles aan om in de smaak te blijven vallen bij de steeds kritischere consument; door kwaliteit en prijs naar een optimum te duwen maar vooral ook door de onderneming zelf als ‘juist’ in de markt te zetten.

Sportschoenenfabrikant Nike moet wat dat betreft een behoorlijke stap zetten; afgelopen jaren kwam de Amerikaanse gigant vaker in het nieuws omdat het zijn hippe muiltjes in derdewereldlanden liet produceren – volgens critici door onderbetaalde kindertjes. Om dat negatieve PR-tij te keren, zet Nike in op duurzaamheid. Daarvoor ontwikkelden knappe kopen binnen het concern een methode waarmee het restleer, die delen van de koeienhuid die normaliter ongebruikt werden weggegooid, tot een nieuw weefsel te verwerken, het zogenoemde Flyleather. Chief Operating Officer Eric Sprunk maakte de ‘big breakthrough’ bekend op de Copenhagen Fashion Summit.

Door meer leer te verwerken hoeven minder koeien te worden gefokt en is de uitstoot aan koolstofdioxide een stuk minder, is de theorie. Daarbij is het verschil met origineel leer met het blote oog amper te zien. “Sustainable design doesn’t have to be ugly”, aldus de grote baas. Een fijne boodschap aan de collega-confectieondernemers op de beurs die al jaren actief zijn om hun industrie minder vervuilend te maken.

Games & gadgets: voor straks en later

De E3, de Electronic Entertainment Expo – de grootste gamebeurs op aarde – ligt weer achter ons. Wat waren de belangrijkste trends en gadgets uit Los Angeles?

Tekst: Jan Meijroos

Games als Netflix

Steeds meer game-abonnementen doen hun intrede. Sony PlayStation heeft PS Now, Microsoft Xbox heeft de Game Pass en nu komt Electronic Arts met Origin Access Premier: voor een vast bedrag per maand of per jaar krijgen pc-gamers toegang tot alle nieuwe EA pc-games op dag van release, plus toegang tot honderden oudere games.

Gays in de hoofdrol!

Er zijn in het verleden meerdere games geweest met homo- of biseksuele hoofdrolspelers, maar zo prominent als Sony PlayStation haar persconferentie opende met The Last of Us; Part Two waarin hoofdrolspeler Ellie tijdens een dans gekust wordt door een andere vrouw, was een behoorlijk statement. Hulde!

Adaptive Controller

Microsoft komt in september met de Adaptive Controller; een spelcontroller voor gamers met een lichamelijke beperking die werkt voor Xbox en pc. Microsoft heeft de controller ontworpen samen met AbleGamers Charity, The Cerebral Palsy Foundation, Craig Hospital, SpecialEffect en Warfighter Engaged. Gamers kunnen allerlei randapparatuur toevoegen. Zo ondersteunt de controller apparatuur van onder meer PDP, Logitech en Quadstick. Het is ook mogelijk om de Adaptive Controller tegelijkertijd met een normale controller te gebruiken, om zo de besturing op een innovatieve manier te verdelen.

Poké Ball Plus

Ok, meer nerdy dan dit wordt het niet maar de Poké Ball Plus is een accessoire in de vorm van een Poké Ball waarmee Pokémon: Let’s Go, Pikachu! en Pokémon: Let’s Go, Eevee! – twee games voor de Nintendo Switch die later dit jaar verschijnen – gespeeld kunnen worden. Dit is de natte droom voor miljoenen Pokémon-fans wereldwijd.

This is Sparta!

Eervolle vermelding voor een van dé games van de afgelopen E3 die we ook daadwerkelijk dit jaar nog gaan spelen: Assassin’s Creed: Odyssey. Vanaf 5 oktober mag je in het oude Griekenland als huurling met speer en zwaard klop uitdelen en een episch avontuur tegemoet zien. Je kunt zowel een mannelijk als vrouwelijk personage spelen. Wij gaan voor de kick-ass Kassandra!

Bijen weten van niets

Niet alleen mensen hebben kennis van non-existentialisme, ook onze vliegende honingverzamelaars kennen het verschil tussen één en nul. Dat stellen onderzoekers van de Australische technische universiteit RMIT.

Voor een proef gebruikten de professoren kaartjes met een wisselend aantal symbolen erop. Ze trainden vervolgens bijen om op die kaartjes te landen waarop het minste aantal afbeeldingen te zien waren; de insecten bleken in staat om het verschil te maken tussen één en géén afbeelding. De universitaire krachten noemen hun bevinding opzienbarend omdat bijen minder dan een miljoen neuronen in hun hersenen hebben (in onze menselijke grijze massa hebben we bijna 86-duizend keer zoveel verbindingen). Het onderzoek helpt in de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie, zeggen de professoren, omdat bewezen is dat zelfs met beperkt denkvermogen abstracte kennis te verwerken is.

Nobelprijs voor de Geneeskunde voor nieuwe immuuntherapie tegen kanker

Amerikaan James P. Allison en Japanner Tasuku Honjo hebben de Nobelprijs voor de Geneeskunde gewonnen. Zij krijgen de prijs voor het onderzoek dat ze deden naar een nieuwe immuuntherapie-behandeling tegen kanker.

“Een mijlpaal in het gevecht tegen kanker”, zo noemt het Nobelcomité het onderzoek van de twee. Allison en Honjo deden onderzoek naar het functioneren van bepaalde eiwitten in het immuunsysteem. Eiwitten zorgen ervoor dat het immuunsysteem in werking wordt gezet en bacteriën en virussen afweren. Bij kanker werkt het immuunsysteem echter niet afwerend, het valt niet aan en merkt het niet op.

Allison en Honjo kwamen erachter dat dit komt door bepaalde eiwitten die een remmende werking hebben op dit systeem. Door een stof toe te voegen aan het lichaam kan deze rem eraf worden gehaald en kunnen de eiwitten worden ingezet om tumoren te bestrijden.

Nobelprijs voor de Natuurkunde

De winnaar van de Nobelprijs voor de Natuurkunde werd dinsdag bekendgemaakt. Deze prijs gaat naar een onderzoek over laserfysica, uitgevoerd door Arthur Ashkin, Gérard Mourou en Donna Strickland. Laatstgenoemde is daarmee de derde vrouw ooit die de Nobelprijs voor de Natuurkunde in ontvangst mag nemen.

De Amerikaanse Ashkin, die met zijn 96 jaar de oudste Nobelprijs winnaar ooit is, ontwikkelde bij dit onderzoek een optische pincet waarmee deeltjes, atomen en moleculen kunnen worden gevangen tussen laserstralen. Hierdoor kunnen deze deeltjes met lichtstralen worden onderzocht en zo nodig gemanipuleerd zonder ze daarbij te beschadigen. De Fransman Mourou en Canadese Strickland ontwikkelde vervolgens de laserstraal. Zij werden door het comité geroemd omdat ze hiermee de weg vrijmaken voor nieuw onderzoek.

Franciscus ontpopt zich tot groene paus

De beroemde pausmobiel is niet bepaald een zuinig modelletje, maar dat wil niet zeggen dat de baas van de katholieke kerk niet om het milieu geeft.

Begin deze zomer hield Franciscus voor het eerst in de geschiedenis een klimaatconferentie in het Vaticaan. Boodschap van de Pontifix Maximus: “Voor ons bestaan zijn we afhankelijk van energie, maar die energie moet onze beschaving niet om zeep helpen.” De oliebazen die uitgenodigd waren voor een audiëntie bij de kerkelijk leider kregen te horen dat hun brandstof de langste tijd gehad heeft en dat ze op zoek moeten naar een minder vervuilend alternatief.

Grootmoeders zilver in strijd tegen plastic soep

Amsterdamse kroegtijgers zijn inmiddels al een tijdje gewend aan het idee dat ze hun gin&tonics, bacos en wodka-sodas zonder plastic rietje moeten wegzetten. Nu moeten ook camping-gangers het stellen zonder hun favoriete eetgerei. Na een proef in de hoofdstad gaat al het plastic bestek in Europa immers in de ban.

Met deze maatregel wil de Europese Commissie de vervuiling van de wereldzeeën, of in elk geval dat deel waarvoor we op het continent verantwoordelijk zijn, met 50% terugbrengen. UNEP, de milieuclub van de Verenigde Naties, bracht begin dit jaar naar buiten dat vervuiling van het wateroppervlak met plastic niet alleen hele schadelijke gevolgen heeft voor de natuur en zeedieren, maar dat ook de mens wordt bedreigd: kleine, vaak onzichtbare stukjes plastic hechten zich aan gifstoffen. Besmette vis kan bij consumptie tot ernstige gezondheidsklachten leiden en in sommige gevallen dodelijk zijn.

‘Zeestofzuiger’

De Delftse superuitvinder Boyan Slat, die vier jaar geleden een ‘zeestofzuiger’ bedacht om de plastic soep te verkleinen die op de oceanen drijft, stelde eerder al in Dirty Science dat zeevervuiling een van de ernstigste milieuproblemen van deze tijd is.

Overigens handelt de EU niet alleen uit wereldverbeterende motieven; ook geld speelt een rol. De totale schade als gevolg van plasticvervuiling van de oceanen loopt volgens Brussel de komende decennia op tot ruim 250 miljard euro. Opvallend is wel dat de EU allang niet meer tot de grootste viezerikken op aarde behoort; in de top-20 komt geen enkel Europees land voor. China, Vietnam en India behoren tot de grootste vervuilers, zo blijkt uit cijfers van UNEP; bij elkaar kieperen de landen jaarlijks enkele honderden miljoenen tonnen aan plastic in de zee.

In een ronkend persbericht waarin het afschaffen van plastic bestek wordt aangekondigd, wijzen Brusselse ambtenaren op een breed aantal alternatieven, waaronder papieren en houten rietjes, mesjes, lepeltjes en vorkjes en het eetgerei uit oma’s zilverla.

Mammoet-kloon moet klimaatverandering tegengaan

Onderzoekers wringen zich in de gekste bochten om de opwarming van de aarde tegen te gaan. Maar een groepje wetenschappers van Harvard University maakt het wel heel bont: het team wil de duizenden jaren geleden uitgestorven mammoet tot leven wekken om vegetatie in het voormalige leefgebied van het metersgrote beest te helpen ontwikkelen.

Het harige monster is bestand tegen kou en in zijn trek ploegt hij met zijn enorme poten sneeuw om waardoor de grond bloot komt te liggen en planten eerder kunnen uitbloeien. Daardoor bloeit de steppe op en is het groen in het gebied in staat om meer koolstofdioxide uit de lucht op te nemen, zo is de theorie. De mammoet vreet bovendien kleine boompjes op die een verscheidenheid aan plantensoorten beperken.

De Amerikaanse geleerden kloonden een jaar terug al meerdere cellen van het prehistorische dier. Op een congres in de vroege zomer stelden ze dat ze nog vóór 2020 in staat moeten zijn om een levend embryo te maken. De mammoet – die eigenlijk niet écht mammoet mag heten, het is een kruising met een Afrikaanse olifant – kan worden gedragen in een kunstmatige baarmoeder.

De laatste mammoet blies 2.000 jaar voor onze jaartelling zijn laatste adem uit. Cynisch genoeg zijn wij mensen waarschijnlijk de reden. Ook een verandering van het klimaat droeg bij aan het uitsterven van de mammoet. De geleerden maken voor hun ‘nieuwe mammoet’ gebruik van de Crispr/Cas9-methode; een techniek afkomstig uit onderzoek naar bacteriën.

Nederlandse uitvinders wederom de beste

Chips in onze telefoons, computers en auto’s zijn een stuk kleiner, sneller en goedkoper door onderzoek van Nederlandse ontwikkelaars. En daar mogen we eigenlijk best wel een beetje dankbaar voor zijn. Of ja, dat zijn we eigenlijk ook. Techneut Erik Loopstra, werkzaam bij het Eindhovense ASML, kreeg deze zomer voor zijn baanbrekende werk de Europese Uitvindersprijs uitgereikt samen met zijn Russisch-Nederlandse collega Vladim Banine. De onderscheiding van het Europese Octrooibureau geldt als de hoogste eer voor moderne uitvinders.

Loopstra en Banine droegen in hoge mate bij aan de ontwikkeling van Extreme Ultraviolet Lithography, een techniek waarmee bouwtekeningen voor chips tot nanoprojectie verkleind kunnen worden. Een kleiner ontwerp betekent in de praktijk ook kleinere chips.

Nederlandse wetenschappers en techneuten liggen goed bij de Brusselse uitvindersclub. Vorig jaar nog ging medicus Jan van den Boogaart er met de prijs vandoor. De Nederlander bedacht een test waarmee malaria sneller opgespoord kan worden en het sterftecijfer als gevolg van de ziekte flink kan worden teruggebracht. Het jaar ervóór mocht landgenoot en uitvinder van stabiliteitsprogramma’s voor autobestuurders Anton van Zanten de bokaal op zijn schoorsteenmantel zetten.

Mars was wellicht tóch bewoond

Er is mogelijk toch leven geweest op de Rode Planeet. Dat stelt de Nederlandse astrobiologe Inge Loes ten Kate. De hemeltuurder en haar collegae publiceerden in de juni-uitgave van tijdschrift Science een artikel waarin ze met bewijzen komen dat 3 miljard jaar terug organische moleculen op Mars aanwezig waren en zelfs bouwstenen voor leven.

De wetenschappelijke wereld ging er lange tijd vanuit dat Mars een dode planeet was, of liever gezegd een levenloze massa in het heelal. In de jaren zeventig namen de eerste Marsvoertuigen grondmonsters mee waarin geen organische resten ontdekt werden. Maar uit opgravingen van het NASA-ruimtewagentje Curiosity, dat in 2012 op onderzoek werd gestuurd op de planeet, komen dergelijke sporen wel naar voren.

Ten Kate is overigens voorzichtig om de resten in het mulle Mars-zand direct als bewijs voor leven aan te merken. In haar betoog stelt de wetenschapper nadrukkelijk dat organische stoffen géén levende stoffen zijn, maar dat het zich wel had kunnen ontwikkelen tot leven. “Het hád gekund”, aldus de Utrechtse professor.

Mars staat de laatste jaren in groeiende belangstelling van internationale ruimtevaartorganisaties. Het hemellichaam lijkt meer dan andere planeten op de aarde en geld als serieuze uitwijkmogelijkheid voor als het leven hier door klimaatverandering niet meer mogelijk is. Dan moet het met de temperaturen op aarde overigens nog wel een stukje erger worden. In de zomer geniet je op Mars van een aangename 20 graden, in de poolwinter echter daalt het kwik tot -120. Reden voor die wisseling is de dunne atmosfeer op de planeet waardoor warmte snel opstijgt.