Hofdames en kasteelheren

Hoewel de Nederlandse adel nooit – en zeker niet in vergelijking met Duitsland, Frankrijk of België – tot volledige wasdom is gekomen, en de invloed van landheren door de groeiende bevolking en verstedelijking vanaf het einde van de middeleeuwen beperkt is geweest, kent Nederland een aantal opvallende kastelen en landhuizen. Dirty Science neemt je mee naar de mooiste (ruines van) hoven, paleizen en kastelen.

Muiderslot, Muiden

Het Muiderslot, gebouwd in opdracht van de negende eeuwse Graaf van Holland Floris V, is een van de gaafst bewaarde kastelen van Nederland. Een kasteel, zoals je een kasteel verwacht; hoge muren met op alle vier hoeken een verstevigde toren, een slotgracht en ophaalbrug. Aangelegd om het noorden van het Gewest Holland te beschermen tegen invallen, zou in de zestiende eeuw, en daarna een belangrijke fortificatie worden in de Hollandse Waterlinie; een ingenieus verdedigingssysteem van kanalen, polders die blank gelegd konden worden en forten. Het Muiderslot, gelegen nabij Amsterdam in de groene regio t’Gooi, is van 1 april tot 1 oktober dagelijks te bezoeken van 10 tot 17 uur. In het weekend is het kasteel te bezoeken vanaf het middaguur. Entree bedraagt EUR. 13,50 voor volwassenen.

Slot Loevestein, Zaltbommel

Ridder Dirc Hoef van Lorne liet Loevestein in de veertiende eeuw optrekken als woonhuis en beschermburcht vanwaaruit hij de lokale omgeving plunderde. Het aanzienlijke kasteel kreeg naam als verdedigingswerk tegen Spaanse troepen in de tachtigjarige oorlog (1568-1648), al werd er nauwelijks een schot gelost bij de inname door de Spanjaarden, de Nederlandse troepen, daarna weer de Spaanjaarden en tenslotte weer de Nederlandse troepen. Bekendste bewoner van Loevestein is de Nederlandse rechtsgeleerde en Hugo de Groot, die er overigens tegen zijn wil verbleef. De Groot was in het kasteel gevangen gezet in de interne godsdienststrijd die in en na de Tachtigjarige Oorlog in Nederland uitbrak. De Groot wist overigens te ontkomen door zich in een boekenkist uit het kasteel te laten smokkelen. Loevestein is geheel omringd door dijken en kanalen en vanaf ver te zien. Het in Zaltbommel (in Gelderland) gevestigde slot is beperkt toegankelijk. Entreebewijzen zijn via de website te koop.

Kasteel van Coevorden, Coevorden

Wist u dat de Canadese stad Vancouver zijn naam dankt aan het Drentse Coevorden (in het Oosten van Nederland)? De plaats werd genoemd naar kapitein Vancouver, een negentiende eeuwse ontdekkingsreiziger die een groot deel van British Columbia op de kaart zette en een directe afstammeling was van het adelijke geslacht Van Coevorden. Ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van Vancouver kreeg de stad een eigen kasteel. Een replica van een burcht uit 1025, gelegen in Coevorden. Het origineel werd gebouwd als beschermplaats voor boeren en burgers in voortdurende lokale twisten. Na verwoesting werd het in 1525 hebouwd door Karel van Gelre en werd de burcht in zet van de tachtigjarige oorlog. Het Rijksmomument werd aangekocht door de Gemeente en in 1968 bij een ingrijpende renovatie teruggebracht in oorspronkelijke staat. Het Kasteel van Coevorden is het enige kasteel in Drenthe; reden waarom het ook in de vlag van de provincie is opgenomen. Tegenwoordig is een hotel-restaurant in de burcht gevestigd.

Kasteel Heeswijk, Bernheze

Heeswijk, onderdeel van de Noord Brabantse Gemeente Heeswijk-Dinther (tegenwoordig onderdeel van Bernheze), is een boerendorp met eindeloze maisvelden, af en toe een immense varkensstal en enkele boerderijen. Niet echt het bezoeken waard, zou je zeggen. Toch is het gehucht ook de vestigingsplaats van een van de meest aantrekkelijke middeleeuwse kastelen van Nederland. Opgebouwd in de elfde eeuw, was het lange tijd eigendom van edele families. Het was de uitvalsbasis van de Oranjes bij de verovering van de Zuiderlijke Nederlanden in de Tachtigjarige Oorlog. En in de zeventiende eeuw bracht de Zonnekoning Louis XIV er enige weken door in zijn veldtocht om Nederland (en in het bijzonder Amsterdam) te veroveren. Er zijn rondleidingen in het kasteel van 1 mei tot 1 oktober. En er is een speciaal museum op het terrein ingericht met wisselende (verder weinig interessante) tentoonstellingen.

Kasteel De Haar, Haarzuilens

Het grootste kasteel van Nederland, compleet met verdedigingstorens, slotgracht en een immense kapel. Kasteel De Haar (het Huys ter Haer) oogt als het toneel van Middeleeuwse strijd, de leefomgeving van kloeke ridders en schone jonkvrouwen. Een plek waar toernooien georganiseerd werden door hoofse kasteellieden. Maar dat alles is bedrog; het pand werd pas medio negentiende eeuw gebouwd (in Middeleeuwse neogotische stijl, dat wel) in opdracht van Etienne van Zuylen van Nyeveld van de Haar. Die Baron was erfgenaam van de ruine van het kasteel uit de veertiende eeuw dat eens op de plaats gestaan heeft. Oprichting werd mogelijk dankzij een flinke injectie van de aangetrouwde familie De Rotschild uit Parijs (die overigens ook elders in Europa tientallen kastelen liet bouwen en herbouwen). Die oorsprong is goed te zien aan de Davidsterren in balken in de Ridderzaal die er op verzoek van de weldoeners geplaatst werden en het vijf-speren-familieschild dat in versiering terugkomt. Hoewel Kasteel de Haar (in Gemeente Haarzuilens bij Vleuten in Utrecht) mag dan wel niet heel oud (of authentiek) zijn, het is wel een bijzonder aantrekkelijk complex. Daarbij is ook het omliggende natuurgebied, het 350 hectare grote park Haarzuilens, het bezoeken waard. Kasteel De Haar is het hele jaar open, check specifieke data online, van 9 tot 17 uur. Audiotours met rondleidingen zijn in het Engels en het Nederlands beschikbaar.

Kasteel Duurstede, Wijk bij Duurstede

Veel mensen wanen zich bij hun huwelijk als een prinses, of edelman; en wensen voor die mooiste dag van hun leven ook een passende omgeving. Kasteel bij Duurstede biedt dat perfecte decor. Het kasteel, dat deels bestaat uit resten van muren en een dertiende eeuwse toren van een Middeleeuws kasteel en een in de negentiende eeuw gerenoveerd deel, oogt Romantisch. En is alleen (uitgezonderd enkele begeleide rondleidingen) af te huren voor feesten en partijen. De naam van het kasteel, en de nabijgelegen plaats Wijk bij Duurstede, komt van de handelspost Dorestad, een van de belangrijkste negende eeuwse handelssteden in Noord West Europa, gelegen aan de Rijn in de provincie Utrecht. Prijzen voor afhuur van de burcht en het omliggende park, zijn aanzienlijk; maar wie let er nou bij zijn of haar mooiste dag op geld?