Oude façade voor Nieuw Berlijn

Berlijn krijgt er een historische publiekstrekker bij. In 2019 wordt het grootse Stadtschloss van de Duitse hoofdstad geopend, na jaren van reconstructie. De aanleg van het kapitale pand is niet geheel onomstreden. Ontwikkelaars, architecten, cultuurhistorici en marketeers gaan dan ook heel zorgvuldig te werk.

Eeuwig zonde?
Bijna 17 jaar aan bouwtijd is er voor het gigantische project gereserveerd. Nog veel langer discussiëren Duitsers over de herbouw van het barokke Stadtschloss in het centrum van Berlijn. Voorstanders zeggen dat reconstructie van het voormalige woonpaleis van de keizerlijke familie Hohenzollern vele honderdduizenden bezoekers zal trekken. Anderen vinden zo’n kapitaal gebouw niet in de hoofdstad passen; het slot zou Duits nationalisme aanwakkeren – en dat blijkt bij onze oosterburen zeventig jaar na de Tweede Wereldoorlog nog altijd een gevoelig punt. Weer anderen hadden liever gezien dat het gesloopte Volkspalast uit de DDR op diezelfde centrale plek aan de stadsrivier de Spree was blijven staan. Volgens hen doen de gemeente en architecten met dit project aan geschiedvervalsing. Maar de critici zullen zich erbij moeten neerleggen: volgend jaar wordt het grootse paleis geopend. Het is omgedoopt tot Humboldt Forum en zal een museum voor niet-Europese kunst gaan huisvesten.

Barokke grootheid
De winterresidentie van markgraaf en keurvorst van Brandenburg en het latere woonpaleis van de Duitse keizer werd in het midden van de zeventiende eeuw gebouwd in een zich rap ontwikkelend Berlijn. Het gebouw van architect Andreas Schlüter gold drie eeuwen als het grootste barokke bouwwerk van Duitsland en was gezichtsbepalend voor de vooroorlogse Duitse hoofdstad. In 1918, nadat de Keizerlijke familie verdreven was, werd het een museum. Het werd in 1950 gesloopt, na in de Oorlog deels verwoest te zijn door de bombardementen op de stad. De nieuwe machthebbers in Oost-Berlijn, de Sovjets, vonden het ‘feodale’ Stadtschloss niet in hun nieuwe hoofdstad van Duitsland passen. Ze braken het paleis af en vervingen het door een modernistische betonpuist: Het Volkspalast. Dat werd in 2003 gesloopt.   

Klei, plastic, gips en zandsteen
Een van de meest arbeidsintensieve werkzaamheden in de reconstructie van het Stadtschloss is de aanleg van drie rijkversierde buitenmuren- de vierde muur aan de zijde van de Spree wordt in moderne stijl aangelegd. Een groot team aan ambachtslieden werkt momenteel aan bijna 3.000 beelden en ornamenten. Een handjevol van deze versieringen is bewaard gebleven in de archieven; het overgrote deel wordt op basis van oude foto’s en filmopnamen nagemaakt. De vaak metersgrote kunstwerken – adelaars, koppen van rammen en leeuwen, gigantische engelen – worden eerst met klei vormgegeven. Vervolgens worden hiervan plastic mallen gemaakt die gebruikt worden als gietvorm voor de uiteindelijke gipsen afdrukken. Voor het fundament van het bouwwerk zelf is 9.000 kubieke meter zandsteen naar Berlijn gehaald. De kosten voor de kunstwerken alleen bedraagt bijna 60 miljoen euro.

Publieke investering
De aanleg van het Stadtschloss komt voor een belangrijk deel voor rekening van de Gemeente Berlijn en het Duitse Ministerie voor Cultuur. De departementen hebben zo’n 600 miljoen euro voor het project begroot. In deze cijfers zijn de kosten voor de collectie van het Humboldt-Forum en de inrichting van het museum zelf nog niet meegerekend. De rijke versiering van het bouwwerk wordt niet door de overheid betaald. Hiervoor is een delegatie van kunstexperts al bijna 10 jaar lang op weg om wereldwijd geld op te halen. Private geldschieters hebben naar verluidt al bijna 90 procent van het benodigde kapitaal opgebracht. Via de site kunnen liefhebbers een donatie doen voor één of meerdere specifieke beelden of ornamenten aan de rijkversierde gevel.

Bouwmeester
Het Stadtschloss wordt aangelegd door de Italiaanse architect Franco Stella. Die bouwmeester was eerder betrokken bij een aantal omvangrijke projecten waarbij oud en nieuw gecombineerd werden, waaronder een uitbreiding van de historische stadsbibliotheek in Stockholm (1995) en de aanleg van twee expositieruimtes in de oude binnenstad van het Italiaanse Padua. Stella leverde in 1994 een ontwerp voor de nieuwe Rijkskanselarij in Berlijn; dat werd toen afgewezen. De Duitse kunsthistoricus Manfred Rettig gaat over de reconstructie van kunstobjecten en beelden, en is betrokken bij de aanleg van de historische buitenmuren van het Humboldt-Forum.

Meer informatie over het gebouw en geplande exposities vind je op: Humboldtforum.com