Oeps, foutje…. Funeste uitvindingen

Briljante uitvinders kunnen de wereld flink wat schade berokkenen, ook als ze iets goeds willen doen. Onderstaande ontdekkingen werden aanvankelijk met open armen en groot enthousiasme ontvangen; later bleken ze milieu en mens bepaald geen dienst te hebben bewezen.

  1. Lood in benzine

Tetra-ethyllood (TEL) werd ontwikkeld door de Amerikaanse chemisch ingenieur Thomas Midgley jr. en werd vanaf 1923 tot de jaren negentig  van de vorige eeuw als additief aan benzine toegevoegd om het octaangetal  te verhogen. Dat was beter door de motor. Het lood dat in tetraethyllood zit, kwam echter wereldwijd via de uitlaten van de auto’s in het milieu terecht en vervolgens ook in het menselijk lichaam – met tal van gezondheidsissues als gevolg. Loodhoudende benzine is in Nederland dan ook al jaren verboden.

  1. CFK’s

Diezelfde Thomas Midgley Jr. was de uitvinder van de eerste chloorfluorkoolstoffen (CFK’s), beter bekend als drijfgassen. Aanvankelijk enthousiast toegepast in koelkasten, airconditioners en spuitbussen, totdat duidelijk werd dat ze vooral effectief de ozonlaag afbraken. In 1987 werd het gebruik van CFK’s in het Protocol van Montreal geleidelijk afgeschaft. Dat neemt niet weg dat milieuhistoricus J. R. McNeill ooit stelde dat Midgley ‘meer invloed heeft gehad op de atmosfeer dan enig ander organisme in de geschiedenis van de aarde’.

  1. Parkesine

Deze eerste vorm van door de mens ontwikkelde plastic werd vernoemd naar zijn uitvinder, Alexander Parkes, een metallurg uit het Engelse Birmingham. Ofschoon we ons een leven zonder plastics niet meer kunnen voorstellen, zijn de problemen die we ervan ondervinden inmiddels bijna groter dan de voordelen. De film A Plastic Ocean toont bijvoorbeeld de gevolgen van de plasticsoep, een direct gevolg van ons consumptiegedrag en inmiddels een snelgroeiend, onvoorstelbaar complex milieugevaar.

  1. DDT

De stof DDT was aanvankelijk zelfs goed voor een Nobelprijs: Paul Müller, een Zwitsers chemicus, ontdekte in 1939 dat DDT als insecticide bruikbaar was. Tonnen van dit bestrijdingsmiddel werden er tot in de jaren zestig in de landbouw rondgesproeid, totdat bleek dat het niet was weg te tremmen uit het milieu en cumuleerde in de voedselketen: op een zeker moment kwam het zelfs in vrij grote hoeveelheden in moedermelk voor. Inmiddels wereldwijd verboden als landbouwverdelgingsmiddel.

  1. Softenon

Het wondermiddel Thalidomide van farmacoloog Heinrich Mückter werd in Nederland onder de merknaam Softenon op de markt werd gebracht. Het was een slaapmiddelsedatief, pijnstiller en middel tegen zwangerschapsbraken. Nadat bleek dat het middel ernstig schadelijk was voor de ongeboren vrucht van moeders die het gebruikten, werd het in 1961 in de meeste landen van de markt gehaald. Bijna 10.000 kinderen waren inmiddels geboren met ernstige misvormingen, vooral aan de ledematen. De helft daarvan in West-Duitsland, waar het middel zonder recept verkrijgbaar was.