Nieuw design van heel mooi afval

Foto Dirk van der Kooij, gemaakt door Loek Blonk

In het hoofdkwartier van zelfproducerend ontwerper Dirk van der Kooij gaan eindeloze hoeveelheden gebruikt kunststof naar binnen en komen nieuwe designmeubels naar buiten. Van hergebruikt plastic creëert hij nieuwe onverwoestbare tafels, stoelen, lampen. Van der Kooijs spullen gaan de wereld over: Maxima en Willem hebben zijn “Chubby Chairs” in privébezit. High-end recycling uit de pers en 3D-printer.

Als Dirk van der Kooij (1983) de deur van de oude industriële loods op het Zaanse Hemhaventerrein opent, heeft hij zijn stofmasker nog op. Hij was een wand in de fotostudio aan het schuren.  In een afgesloten deel van de loods spuiten grote 3D-printrobots nieuwe voorwerpen op uit plasticpasta: stoelen, vazen, lampen. In een zelfontwikkelde smeltpers veranderen oude tuinstoelen in robuuste tafels. Fabriek, showroom, fotostudio en opslag: alles zit hier onder een dak. Achterin bevindt zich een stoffenatelier, waar de zittingen en kussens voor de stoelen gemaakt worden. We gaan zitten aan tafel. Niet op een stoel, maar op een groot houten krat vol glimmende inhoud: cd’tjes die klaar zijn om zo versmolten te worden. Hij kijkt om zich heen: “Het wordt alweer een beetje klein hier.”

Hoe is dit zo gekomen?
“Ik was altijd al aan het bouwen en besloot op mijn 14e naar het hout- en meubileringscollege te gaan. Ik wilde vooral met mooie materialen werken. Maar toen ik die opleiding had afgerond, kwam ik erachter dat je in de praktijk  vaak juist met lelijke en goedkope grondstof moet werken in plaats van met mooi hout. Toen ben ik naar de Designacademie in Eindhoven gegaan. En daar kwam ik in contact met gerecyclede kunststof, een ondergewaardeerd en eerlijk materiaal.”

Wat is het bijzondere aan werken met kunststof?
“Het is een übermateriaal: stevig, massief, onverwoestbaar, en smeltbaar. Dat maakt ook dat je nooit iets hoeft weg te gooien: alle kunststof die hier binnenkomt wordt gebruikt. Alles wat ik maak is ook weer recyclebaar. Ik ben kunststof gaan bakken in omgebouwde pizzaovens. Als het afkoelde, rimpelde het en kreeg het een soort nerfstructuur zoals hout. Ik keek ernaar vanuit het perspectief van een meubelmaker en zag meteen er de mogelijkheden van.”

Waar komt de hergebruikte kunststof vandaan?
“Ik heb een directe lijn met veel kunststofboeren, maar het is steeds een uitdaging om goed restmateriaal te vinden. Alleen hoogwaardige kunststof is goed te recyclen. De stoelen maken we van kunststof uit oude koelkasten, die is heel gelijkmatig. We verwerken het liefst de resten van onze stoelen in de tafels. Maar die op zijn, werken we met oud tuinmeubilair. De lampen maken we van andere hoogwaardige restkunststof: productieafval van een fabriek. Heel mooi afval. Mooie recyclebare kunststof is overigens net zo duur als ‘nieuw’, die zit boven de schrootprijs. Er komen ook regelmatig bedrijven die me materiaal aanbieden. Dat mag, maar dan mogen ze het eerst wel helemaal deassembleren. Ik zou ook best computers willen persen, maar dat is niet te doen.”

Als afstudeerproject van de Designacademie ontwikkelde Van der Kooij een 3D-printer waarmee hij kunststof meubels kon printen. De inmiddels iconische ‘endless chair’ was het eerste product: een stoel die niet glad is, maar waarbij je juist de printranden ziet.   “Nieuwe 3D-printers printen heel glad, heel naadloos. Ik wilde expres een beetje ‘boers’ printen, met een lage resolutie als ornament, de structuur van de printer als onderdeel van het resultaat. Vandaar dat ik zelf mijn printers bouw.”

Wat is je belangrijkste inspiratiebron?
“Het materiaal en het experiment. Ik ben wel met esthetiek bezig, maar ik probeer vooral echt nieuwe dingen te maken. We rekken eerst de mogelijkheden van de techniek op – ik knutsel graag aan de robots en machines – en dan mogen we pas ontwerpen. We hebben nu weer een compleet nieuwe zelfgemaakte machine, waarmee we kunststof kunnen persen tot tafels met een terrazzoachtige look. Als je met grote stukken werkt, dan zie je ze vlammen, bijna een soort schilderij. De tafels zijn vier centimeter dik, dus goed voor meer generaties. Als er krassen op zitten kun je ze opschuren.”

Hoeveel uur werk je per week?
“Eerlijk? Eigenlijk werk ik altijd. Ik heb een huis in het centrum van Zaandam, maar regelmatig slaap ik ook hier boven de werkplaats. Ik vind het fijn om lang door te werken. Dat trek ik soms misschien wel door tot in het extreme, maar voor mij voelt het niet als werk. Inmiddels is het ook een soort familiebedrijf: mijn broer is de studiomanager, mijn vader werkt ook hier, net als een paar oude vrienden.”

Wanneer is een ontwerp af?
Alles ontstaat uit prutsen en testen, maar dan moet je er nog lang aan werken voor iets af is. Kijk bijvoorbeeld naar de sunflowerlamp: een holle lamp van doorschijnend kunststof. Ik heb een fetisjisme voor dikke lijnen, maar het proces om die te creëren is megamoeilijk te controleren. Bovendien wilde ik een ledlamp ontwikkelen die veel licht geeft, maar toch prettig is om in te kijken. Een fijn lichtbeeld. Ik moest vanuit het materiaal op zoek gaan naar de unieke eigenschappen, het lichtversterkende van het kunststof. Dat ontwikkelproces heeft uiteindelijk wel een jaar geduurd. Ik kon het níet loslaten. Dan is ontwerpen niet per se leuk, nee.”

Wanneer wel?
“Als mensen je werk waarderen. Dat is wel de grootste beloning.”

Je werk is over de hele wereld te zien, van de receptiedesk van fancy hotels tot in musea. Heb je ook nog de ambitie om voor anderen te ontwerpen?
“Ik word regelmatig gevraagd om voor andere merken te ontwerpen, maar dat lukt me niet, ik moet de productie in eigen handen hebben. De dingen waar ik mijn naam onder zet, moeten ook kloppen op het gebied van duurzaamheid en milieubewustzijn. Ik vind het lelijk en vulgair om zomaar iets aan de markt toe te voegen en te verkopen. Daar word ik niet gelukkig van.”

Dirk van der Kooij
Deze designer produceert zelf zijn meubels, vazen en lampen in een eigen studio. Zijn afstudeerproject  (2009) aan de Design Academy in Eindhoven was een gigantische robotarm die grote objecten kon maken, zoals meubels, waarmee hij de eerste ter wereld was. Hij maakt gebruik van gerecyclede materialen die hij verwerkt met zelfgebouwde 3D-printers.