Hoe schrijf je een bestseller?

Heb je er altijd van gedroomd om door te breken als auteur? Loopt je hoofd over van fantastische ideeën en kan je niet wachten om deze met een miljoenenpubliek te delen? We willen je natuurlijk niet ontmoedigen, maar dan ben je niet de enige. Naar verluidt zien anderhalf miljoen Nederlanders zichzelf als beginnend schrijver. Tweederde daarvan is al stoutmoedig aan een eerste roman begonnen. Neem onze tips ter harte om in ieder geval een groot deel van jouw schrijvende concurrentie voor te blijven.

Tekst: Floris Müller

1. Bedenk waarom je een boek wilt schrijven!
Ga je voor het grote geld, dan zit je in de printindustrie niet op de juiste plek. Het aantal miljonairs in het auteursvak is op één hand te tellen. Van de meeste boeken die in Nederland in het schap liggen, worden met geluk enkele duizenden exemplaren verkocht. Als opkomend schrijver houd je aan de verkoop van je eerste werk veelal niet meer over dan een krap maandsalaris. Hoop je door je tikwerk beroemd te worden? Ook dan is het schrijversbestaan wellicht niet het meest voor de hand liggend. Het opleveren van een boek is een stuk ingewikkelder dan bijvoorbeeld online publiceren. Als blogger ben je bovendien in staat om via sociale media actief volgers aan te trekken en geïnteresseerden in jouw gedachtengoed bijeen te brengen. De enige goede reden om aan een boek te beginnen, hoe zweverig dat ook mag klinken, is dat je voelt dat je het móet doen. “Ik weet niet waarom ik schrijf, niet als ik met een nieuw verhaal begin en zelfs niet als dat uiteindelijk in boekvorm in de winkel ligt. Ik doe het gewoon”, aldus topschrijver Stephen King bij de presentatie van zijn 200e horrorboek.

2. Bedenk of je een boek kán schrijven!
Niets zo teleurstellend als aanlopen tegen je eigen beperkingen. Voordat je een kubieke meter schrijfpapier in huis haalt en de inktreservoirs van je printer tot de deksel bijvult, is het goed om eerlijk te bekijken of je het wel in je hebt om auteur te worden – kijk al voorzichtig naar de eisen die gesteld worden in de volgende punten. Schrijftalent is een must. Ben je nog niet bekwaam in het construeren van volzinnen, alinea’s, paragrafen en mooi opgebouwde hoofdstukken, volg dan een cursus professioneel schrijven. Online of in een klasje bij jou om de hoek.
Ook als je geboren bent met een gouden pennetje in je hand, dan nog is creativiteit mooi meegenomen: wat origineel klinkt tegenover je vrienden of fantasierijk in je hoofd, hoeft op papier nog niet bijzonder te zijn. Leg de eerste delen van jouw boek daarom voor aan een kritische lezer.

3. Maak een plan. Nee, echt: maak een plan!
Plan een moment waarop je klaar wilt zijn met jouw boek. Blader naar de datum in je agenda waarop je voor jezelf een eerste deadline stelt. Schrijf diagonaal over het papier: AF, HOOFDSTUK 1. Doe hetzelfde voor het tweede deel van je meesterwerk. En het derde. En ga zo maar door.
Bedenk waarover je boek moet gaan. Koop een tiental kartonnen vellen op A3-formaat, teken daarin de belangrijkste verhaallijnen uit en hang deze om je laptop. Gebruik de borden ook voor een beschrijving van de belangrijkste karakters; door aantekeningen te maken raak je nooit de weg kwijt in je eigen verhaal en voorkom je tegenstrijdigheden. Bepaal voor je gaan schrijven ook de soort tekst en de doelgroep van je vertelling. Wordt het een roman?
Of blijf je dicht bij de waarheid en werk je aan een beschouwend non-fictieboek? Ga je voor spannend en moet er een leeftijdssticker op de voorpagina of hoop je met jouw fantasierijke verhaal juist de allerkleinsten te vermaken?
Cijfers van De Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (SCPNB) laten zien dat je als beginnend schrijver de meeste kans hebt op een doorbraak met een informatief boek; ruim tweederde van de nieuwe auteurs in Nederland richt zich dan ook op dit vakgebied. Kinderboeken doen het, na een dip van ruim 10 jaar, sinds 2015 weer iets beter.

4. Zorg voor rust, in je hoofd en om je heen.
Schrijvers hebben het wilde imago van de losbandige kunstenaar die nachtenlang in de kroeg doorbrengt om in een roes van alcohol en drugs bij zijn ontwaken enkele meesterlijke zinnen op papier te zetten. De realiteit leert echter (helaas) dat de beroemdste boeken het product zijn van structuur en discipline. Plan vaste schrijfdagen, zo nodig in het weekend, en bepaal ook wanneer je bepaalde katernen af wilt hebben. Zorg ook voor een rustige werkplek: huur een goedkoop kantoortje waar je niet gestoord wordt of ruim je kelder, zolder of schuur in als schrijvershonk. Een bestseller wordt doorgaans niet geboren op een gehorig studentenkot of in de schemer van je kantoortuin na het uitklokken op je werk. Het is behoorlijk verleidelijk om, als je eenmaal in de stemming bent, tot heel laat door te werken. Het is echter maar de vraag of je werk er ook beter van wordt. Onderzoek wijst uit dat je hersenen aan het einde van de dag minder zaken kunnen verwerken en je als gevolg daarvan in de avonduren minder fantasie hebt dan wanneer je na een goede nachtrust aan je schrijfwerk begint. Alcohol en drugs zorgen voor een tijdelijke opleving – en overschatting – van je creativiteit en blijken op lange termijn niet de beste vrienden van je grijze massa.

5. Boek Brood op de plank.
Creativiteit stilt de honger niet. Of in ieder geval, niet voor eeuwig. Zorg ervoor dat je tijdens je schrijfwerk voldoende inkomsten houdt. Heb je een baan? Mooi. Geen reden om die – in afwachting van een fulltime carrière als profauteur – al op te zeggen. Heb je nog geen werk? Bekijk dan eerst het (parttime-)banenaanbod op het prikbord bij de lokale supermarkt. Eduard Douwes Dekker kreeg inspiratie voor het schrijven van de Max Havelaar door zijn aanstelling als ambtenaar in voormalig Nederlands-Indië. De Russische auteur Lev Tolstoj voltooide zijn beroemde boeken Oorlog en Vrede en Anna Karenina bij kaarslicht tijdens zijn diensttijd in het leger en als maatschappelijk werker. En Harry Mulisch, die ….Oké, Harry Mulisch noemde zich al vanaf het eerste moment schrijver en heeft nooit een andere functieomschrijving op zijn cv gehad. Maar hij is wel de uitzondering.

6. Houd vol!
Een uniek verhaal staat niet zomaar op papier. Het vraagt om doorzettingsvermogen, bloed, zweet en tranen! Van de naar schatting 500.000 mensen die jaarlijks hoopvol beginnen met het schrijven van hun boek, haalt krap een vijfde de eindstreep. Blijf regelmatig aan het werk en beperk het aantal en de lengte van onderbrekingen: het is niet waarschijnlijk dat je na een lange vakantie of wereldreis met evenveel toewijding en energie als daarvoor verder werkt aan je oude schrijfwerk. Het maakt niet uit hoe lang je over je boek doet – na rap schrijfwerk voor The Hobbit, deed auteur J.R.R. Tolkien er twaalf jaar over om bestseller Lord of The Rings af te ronden – , maar houd wel in de gaten dat je eens je laatste punt op papier zult moeten zetten.

7. Een ‘nee’ is een uitgestelde ‘ja’!
Is je meesterwerk eindelijk af, dan wordt het zaak om je boek op de markt te krijgen. In ruil voor een deel van de opbrengsten kan een uitgeverij je helpen met de druk van je boek, ervoor zorgen dat het boek in de schappen bij de boekhandel komt te liggen en reclame voor je boek maken. Dat scheelt.
Laat je dan ook niet van de wijs brengen door onbeantwoorde mailtjes, afwimpelende receptionisten (‘Nee, iedereen is écht nog steeds in bespreking) of botweg een ‘nee’ van uitgevers. Als het bij je uitverkoren uitgever niet lukt, dan misschien wel bij een andere. Of nog een andere. Jaarlijks worden in Nederland rond de 30.000 nieuwe boeken uitgegeven, waarvan zeker de helft bestaande titels zijn. Ga door waar andere beginnende schrijvers opgeven en zorg dat jouw boek tot die 15.000 behoort.
J.K. Rowling ging uiteindelijk een tiental uitgevers af voor ze een definitief ‘ja’ kreeg op de uitgave van haar Harry Potterboeken. De meeste afzeggers zagen geen brood in het moderne sprookje van de Britse schrijfster. De auteur behoort inmiddels tot de bestverkopende auteurs in de geschiedenis. Van de zeven Harry Potterdelen, vertaald in 69 talen, gingen er in totaal bijna een half miljard over de toonbank. Naar verluid zou de auteur met haar oeuvre inmiddels een groter vermogen vergaard hebben dan de Britse Koningin: Forbes Magazine schatte de rijkdom van de Rowling op ruim 630 miljoen euro in 2016. Kleine kans dat jij zoveel binnenhaalt met jouw pennenvruchten; maar je kan het natuurlij wel proberen.

Illustratie: Otto Dettmer