De strijd tegen de onderbuik

Filosoof Bas Haring koestert het optimistische idee dat de wereld een beetje beter wordt als mensen zelf goed leren nadenken. Gebaseerd op ware feiten. Deze bijna-vijftiger is ogenschijnlijk niets veranderd sinds hij in 2001 bekend werd met zijn boekje Kaas en de evolutietheorie. Zijn geheim lijkt een niet-aflatende nieuwsgierigheid, missiedrang en werkplezier.

“Mijn standpunten worden vaak als tegendraads opgevat, vooral na mijn boekje Plastic Panda’s, over de zin en onzin van natuurbescherming. Maar tegen de stroom inroeien is niet mijn uitgangspunt. Ik wil dat mensen zich baseren op feiten en goed nadenken. Als ik merk dat er veel mensen over een onderwerp niet zuiver nadenken, dan wil ik dat wél doen. Onzuiver is: het is erg dat de panda’s uitsterven, want dat is zo zielig. Voor wie dan? Een individuele panda ondervindt geen leed van dat uitsterven: hij plant zich gewoon niet voort. Er zijn al zoveel soorten uitgestorven in de miljarden jaren dat er leven op aarde is. Ook nu. Wij veranderen onze leefomgeving vrij ingrijpend, dat is inherent aan onze soort. Maar we hebben ook heel goede en bijzondere dingen gedaan.”

“Om die wetenschappelijke inzichten en kennis over het voetlicht te krijgen, wil ik zoveel mogelijk experimenteren met informatievormen. De meest voor de hand liggende manier is natuurlijk een boek, en dan televisie, filmpjes. Als mensen het een ‘anders’ willen doen, dan kiezen ze tegenwoordig altijd een game. Maar soms is gewoon een ouderwetse tekening de beste methode. Het nadeel van een filmpje is immers dat een beeld na een seconde alweer weg is. Naar een tekening kun je heel lang kijken. Of naar twee tekeningen, waar een cruciaal verschil tussen bestaat. Dat kan de kijker veel inzicht verschaffen.”

“Na mijn boek Waarom Cola duurder is dan melk, heb ik zojuist het economiemuseum afgerond, een website waarbij ik zeven basisconcepten uit de economie uitleg aan leken – inclusief mezelf, want ik ben geen econoom. Er bestaan zoveel misvattingen over economie. Mensen roepen al snel: wat die economen doen en bedenken, dat is allemaal gepruts. Ze maken er een zooitje van. En dan krijg je het gevaar dat er onderbuikgevoelens ontstaan. Niet dat ik iets heb tegen de onderbuik, maar je moet die gevoelens vervolgens wél bevragen. Een ander voorbeeld daarvan is dat mensen bijvoorbeeld evolutionaire argumenten gaan gebruiken om homoseksualiteit af te wijzen. Die mensen wil ik er dan op wijzen dat zij niet begrijpen wat evolutie is als ze zo redeneren. Ik hoop zo de wereld een beetje beter te maken.”  

“De aandacht voor populaire wetenschap is sterk groeiend en veel diverser dan vroeger: op tv, internet, musea, zelfs op muziekfestivals. Wetenschappers vinden dat vaak maar flauwekul, doen er niet aan mee: als je de wetenschap zo versimplificeert, word je niet meer serieus genomen, vinden zij. Onzin. Einstein zei: ‘Als je niet kunt uitleggen aan iemand op straat, zal je het zelf niet begrijpen.’ Wetenschappers zijn te sterk gericht op elkaar, te weinig naar buiten. Een universiteit krijgt helaas vooral zijn prestige door onderzoek te doen naar nieuwe dingen, dus specialiseert men zich sterk in heel smalle vakgebieden. Van mij mag dat veranderen: hoewel universiteiten zélf onderzoek als hun kerntaak beschouwen, ziet het publiek onderwijs als de belangrijkste taak. Ik ook: op de universiteit moeten we niet per se allemaal onderzoekers opleiden, maar intellectuelen. Mensen die kunnen nadenken.”

Bas Haring
Deze Nederlandse filosoof studeerde informatica in Utrecht, waarna hij zich specialiseerde in kunstmatige intelligentie, destijds onderdeel van  de vakgroep filosofie. Hij is hoogleraar aan de Universiteit van Leiden, waar hij de leerstoel “publiek begrip van wetenschap” bekleedt. Bekend van televisieprogramma’s als Proefkonijnen, en gelauwerd om zijn toegankelijke en humoristische (kinder)boeken over populaire wetenschap.